TOELICHTING
ONDD is de Belgische openbare kredietverzekeraar. ONDD verzekert bedrijven en banken tegen politieke en commerciële risico’s van internationale handelstransacties die vooral betrekking hebben op kapitaalgoederen, industriële projecten, aannemingswerken en diensten. Daarnaast werkt ONDD voor deze risico's samen met banken op basis van risk-sharingschema's. ONDD verzekert eveneens politieke risico's verbonden aan directe investeringen in het buitenland. Ten slotte financiert ONDD ook rechtstreeks handelstransacties van beperkte omvang.
Het financiële evenwicht van ONDD steunt in sterke mate op een optimaal beheer van de landenrisico's. Hiertoe is een zo nauwkeurig mogelijke evaluatie van deze risico's, zowel kwantitatief als kwalitatief, essentieel. Via deze analyse worden voor elk land en voor elk transactietype de premiecategorie, het plafon en, indien nodig, bijzondere dekkingsvoorwaarden bepaald.
1. Premiecategorieën voor de verzekering van exportkredieten
2. Premiecategorieën voor de verzekering van directe investeringen in het buitenland
3. De dekkingscapaciteit per land
4. Specifieke dekkingsvoorwaarden
5. Indicatoren van de marktomvang op www.ondd.be
1. PREMIECATEGORIEËN VOOR DE VERZEKERING VAN EXPORTKREDIETEN
ONDD maakt in het landenbeleid een onderscheid tussen de volgende transactietypes:
> het dekkingsbeleid voor transacties met krediet op middellange of lange termijn betreft zaken met een krediettermijn van meer dan twee jaar;
> het dekkingsbeleid voor transacties met krediet op korte termijn, waaronder de speciale contantzaken vallen. Speciale contantzaken zijn voornamelijk aannemingswerken met een lange uitvoeringstermijn, maar waarvan de betalingen op basis van geleverde prestaties contant worden vereffend.
De landen worden onderverdeeld in zeven categorieën (van 1 tot 7) in functie van de intensiteit van het politieke risico. Deze hebben betrekking op alle gebeurtenissen in het buitenland die voor de verzekerde of voor de debiteur een geval van overmacht inhouden (deviezenschaarste, oorlogen, revoluties, natuurrampen, willekeurige overheidsmaatregelen). Categorie 1 bevat de landen met het laagste politieke risico, categorie 7 deze met het hoogste politieke risico.
De landen worden onderverdeeld in drie categorieën (van A tot C) volgens het niveau van het commerciële risico. Het betreft het risico dat de buitenlandse privédebiteur in gebreke blijft, nl. dat hij niet aan zijn verplichtingen kan voldoen of dat hij er zich aan onttrekt zonder wettige reden. Het commerciële risico wordt niet alleen bepaald door de microsituatie van de debiteur zelf, maar ook door macro-economische systeemgebonden factoren die de betalingscapaciteit van alle debiteuren in een land beïnvloeden. Categorie A omvat de landen met het laagste systemische commerciële risico, categorie C deze met het hoogste systemische commerciële risico.
1.a. BEOORDELING VAN HET POLITIEKE RISICO
Middellange/lange termijn:
De premiecategorie voor het politieke risico bij exporttransacties op middellange of lange termijn wordt in grote mate bepaald door de verplichtingen van ONDD uit de OESO-Regeling. In het kader van deze Regeling worden de minimumpremies voor de verzekering van het politieke risico en het soevereine risico voor ongeveer 70 % van alle landen wereldwijd vastgelegd door een groep van landenrisico-experten van de verschillende kredietverzekeraars. ONDD bekleedt het voorzitterschap van de werkgroep ter zake en beheert daarnaast het kwantitatieve model dat aan de basis ligt van de gemeenschappelijke landenclassificatie. Meestal volgt de premieclassificatie van ONDD deze van de OESO-Regeling, maar de raad van bestuur van ONDD kan steeds beslissen om een hogere premie toe te passen indien deze het risico hoger inschat. Voor de niet in de OESO-Regeling opgenomen landen bepaalt ONDD zelf de premiecategorie.
Het acceptatiebeleid en de dekkingsplafons daarentegen worden uitsluitend bepaald op basis van de eigen beoordeling van het politieke risico op middellange en lange termijn. De beslissingen worden steeds genomen door de raad van bestuur van ONDD. Hiertoe heeft ONDD een kwantitatief model ontwikkeld, dat in de eerste plaats de solvabiliteit van de landen meet. Het combineert de evaluatie van de financiële en economische situatie, de beoordeling van de politieke toestand en de analyse van de betalingservaring van elk land.
De waardering van de financiële situatie van een land is gebaseerd op de buitenlandse schuldratio's. Daarvoor zijn kritieke waarden bepaald op basis van econometrische schattingen. Verder worden bepaalde liquiditeitsindicatoren toegevoegd, zoals het niveau van de deviezenreserves. De economische situatie wordt beoordeeld aan de hand van drie reeksen indicatoren: indicatoren voor de doeltreffendheid van het economisch beleid (zoals het begrotings- en monetair beleid, het evenwicht van de externe rekeningen en structurele hervormingen), groeipotentieelindicatoren zoals inkomensniveau en spaar- en investeringsquotes, en indicatoren voor externe kwetsbaarheid (zoals exportdiversificatie en hulpafhankelijkheid).
Het risico verbonden aan de politieke situatie van een land wordt bepaald op basis van een reeks indicatoren die eveneens een kwantitatieve beoordeling krijgen.
De betalingservaring wordt gemeten aan de hand van de ervaring van ONDD en de andere OESO-kredietverzekeraars. Deze omvat de ervaring zowel met de lopende verbintenissen als onder de schuldherschikkingsakkoorden overeengekomen binnen de Club van Parijs. Tot slot kan een correctie gebeuren op basis van elementen die niet zijn opgenomen in het model.
Telkens nieuwe belangrijke informatie beschikbaar is, wordt elk land herzien, en minimum één maal per jaar. De betalingservaring wordt elk trimester aangepast. Ook hier kan de waardering elk moment bijgestuurd worden indien noodzakelijk.
Speciale contantzaken:
De premiecategorie voor het politieke risico verbonden aan speciale contantzaken wordt bepaald op basis van een combinatie van de korte termijnrisico-appreciatie en deze op middellange en lange termijn.
1.b. BEOORDELING VAN HET COMMERCIËLE RISICO
Het spreekt voor zich dat de beoordeling van het commerciële risico in hoofdzaak bestaat uit een micro-economische analyse die zaak per zaak wordt uitgevoerd van de debiteurenonderneming en van de sector waarbinnen ze opereert. Deze analyse bepaalt of de debiteur wordt aanvaard en of er eventueel bepaalde dekkingsvoorwaarden worden toegevoegd. Er bestaan echter factoren die het commerciële risico beïnvloeden op geaggregeerd niveau en die invloed hebben op de betalingscapaciteit van alle debiteuren in het land. Het kan bijvoorbeeld gaan om bruuske devaluatie-effecten, om hoge reële interestvoeten, om een economische recessie, om wijdverspreide corruptie, enz. Dat 'macro-economisch' of systeemgebonden onderdeel van het commerciële risico maakt deel uit van de landenrisico's.
Het model voor de analyse van deze risico's bestaat uit drie delen:
> een eerste deel met financieel-economische indicatoren die de gezondheid van alle ondernemingen van een land beïnvloeden via hun impact op de resultatenrekeningen en balansen (bijvoorbeeld: devaluatie, reële interestvoeten, groeivoet van het BBP, inflatievoet, ...);
> een tweede deel waarin de betalingservaring op het vlak van het commerciële risico met de landen wordt nagegaan;
> een derde deel brengt die factoren in rekening die betrekking hebben op de institutionele context waarbinnen de debiteurenbedrijven werken (bijvoorbeeld: corruptieniveau, transitie-economie, enz.).
De categorie A bevat de landen met een laag commercieel risico, de categorie B deze met een normaal commercieel risico en de categorie C deze die een hoog risico vertegenwoordigen. In tegenstelling tot de classificatie van het politieke risico, is de classificatie voor het commerciële risico onafhankelijk van de krediettermijn.
De classificatie van het systemische commerciële risico wordt minimum twee maal per jaar herzien, met tussentijdse herzieningen indien nodig.
2. PREMIECATEGORIEËN VOOR DE VERZEKERING VAN DIRECTE INVESTERINGEN IN HET BUITENLAND
Voor de risicoappreciatie van directe investeringen in het buitenland maakt ONDD een onderscheid tussen het oorlogsrisico, het risico op onteigening en overheidsmaatregelen en het transferrisico bij investeringsleningen, dividendbetalingen of repatriatie van kapitaal. Voor elk van deze risico's heeft ONDD een aparte classificatie. De landen worden telkens in 7 premieklassen onderverdeeld. Ook hier omvat categorie 1 de landen met het laagste risico, categorie 7 deze met het hoogste risico. Dit gebeurt op basis van een schema waarbij de inschatting van een aantal gekwantificeerde indicatoren wordt getoetst aan bijkomende kwalitatieve elementen. Bijwerkingen van de classificaties gebeuren driemaandelijks. De classificatie kan op elk moment worden bijgestuurd indien noodzakelijk.
2.a. BEOORDELING VAN HET OORLOGSRISICO
Het oorlogsrisico omvat zowel het risico op een extern conflict als van binnenlands politiek geweld. Binnenlands politiek geweld omvat op zijn beurt, naast het extreme geval van een burgeroorlog, ook de risico's van terrorisme, burgeronlusten, sociaal-economische conflicten en raciale en etnische spanningen.
2.b. BEOORDELING VAN HET RISICO OP ONTEIGENING EN OVERHEIDSMAATREGELEN
Het risico op onteigening en overheidsmaatregelen omvat zowel de risico's van onteigening en contractbreuk vanwege de overheid als de risico’s verbonden met het (dis)functioneren van het juridische apparaat en het risico op een mogelijke negatieve attitudewijziging tegenover buitenlandse investeerders.
2.c. BEOORDELING VAN HET TRANSFERRISICO
De kwantitatieve risicoappreciatie van het transferrisico verbonden aan directe investeringen gebeurt op dezelfde basis als de analyse van het politieke risico verbonden aan exporttransacties op middellange en lange termijn.
3. DE DEKKINGSCAPACITEIT PER LAND
ONDD bepaalt voor elk land twee maximumobligo's of plafons: één voor het geheel aan exporttransacties met korte krediettermijn inclusief de speciale contantzaken, en één voor exportzaken met een middellange/lange krediettermijn en de investeringen.
Deze plafons vertegenwoordigen het totaalbedrag aan imputeerbare verbintenissen die ONDD voor eigen rekening in portefeuille kan aanvaarden, of m.a.w. zijn verzekeringscapaciteit per land en voor eigen rekening in het nemen van transferrisico's en risico's van niet-betaling.
Naast de omvang van de totale portefeuille en de financiële middelen van ONDD hangt de grootte van het plafon af van de classificatie van het debiteurland. Voor kleinere landen beïnvloedt ook de dimensie van het land, gemeten aan de hand van de jaarlijkse courante deviezenontvangsten, de grootte van het plafon. De plafons worden regelmatig herzien.
De beschikbare ruimte onder de plafons geeft de bedragen weer die per land en per krediettermijn beschikbaar zijn voor de dekking van nieuwe transacties voor rekening van ONDD (of voor rekening van ONDD en de Staat voor enkele expliciet vermelde landen waarop een plafon voor rekening van de Staat bestaat). Aangezien de plafons een revolverend of doorlopend karakter hebben, neemt het beschikbare bedrag onder een plafon dagelijks toe of af in functie van de ontvangen terugbetalingen of nieuwe verbintenissen.
Bepaalde specifieke transacties worden niet verzekerd tegen het transferrisico en het risico op niet-betaling, in het bijzonder de prefinanciering van importzaken en de door de exporteur te stellen bankgaranties (bijv. uitvoeringsgaranties of inschrijvingsgaranties). Deze worden niet toegerekend op het landenplafon. Anderzijds zijn er bepaalde verrichtingen waarvoor het transferrisico aanzienlijk afneemt dankzij de garantie van een buitenlandse instelling. In dat geval wordt het verzekerde bedrag op het plafon van de garant geïmputeerd. Dergelijke zaken kunnen m.a.w. verzekerd worden, zelfs indien er geen plafon op het debiteurland bestaat of indien het tijdelijk is uitgeput.
Wanneer het plafon "middellange/lange termijn en investeringen" van een land onvoldoende groot is om tegemoet te komen aan de verzekeringsaanvragen op dat land, of wanneer het risico als bijzonder hoog wordt ingeschat, kunnen bepaalde verrichtingen van geval tot geval voor rekening van de Belgische Staat verzekerd worden.
Op www.ondd.be wordt de beschikbare ruimte aangeduid als:
> "nihil" wanneer het plafon zelf nul bedraagt (geen dekking voor rekening van ONDD);
> "beperkt" wanneer zij minder dan 20% van het plafon bedraagt;
> "normaal" wanneer zij meer dan 20% van het plafon bedraagt.
Een asterisk (*) naast de vermelding van de beschikbare bedragen duidt op een bijzonder sterke verzekeringsvraag (concreet: het bedrag van de door ONDD afgegeven beloften bedraagt meer dan de actueel beschikbare ruimte).
4. SPECIFIEKE DEKKINGSVOORWAARDEN
In sommige gevallen, als het politieke risico als te hoog wordt ingeschat, biedt ONDD geen dekkingsmogelijkheden, met uitzondering van bijzondere financieringstechnieken waarbij de transferrisico's in grote mate kunnen uitgesloten worden. ONDD is altijd 'off cover' voor landen in categorie 7 voor de korte termijn, maar niet automatisch voor landen in premieklasse 7 voor de middellange/lange termijn.
ONDD kan ook specifieke dekkingsvoorwaarden of -restricties in het landenbeleid opnemen. De meest voorkomende gevallen worden hieronder vermeld:
> Men kan een onderscheid maken tussen het dekkingsbeleid toegepast op privé- en op overheidsdebiteuren. Voor landen met grote begrotingsproblemen kan bijvoorbeeld de dekking op overheidsdebiteuren uitgesloten worden, terwijl dekking zonder speciale restricties mogelijk blijft voor zaken met privédebiteuren.
> In het geval dat het plafon snel dreigt te worden bereikt of voor hogerisicolanden kan een indicatief maximumbedrag per zaak worden toegepast of kan de dekking worden beperkt tot louter Belgische goederen.
> Voor hogerisicolanden kan ONDD het gedekte percentage voor commercieel en/of politiek risico verminderen.
> Hoewel de hoofdactiviteit van ONDD bestaat uit dekking in 'open account' op de debiteur, dus zonder garantie-eis, kan in bepaalde gevallen een bankgarantie (vaak een ILC) of een soevereine garantie (minister van financiën/centrale bank) gevraagd worden. Dit zijn de meest voorkomende gevallen:
>> als het niet-betalingsrisico op de privé- of overheidsdebiteuren van een land uitzonderlijk hoog wordt geacht;
>> als deviezen slechts beperkt beschikbaar zijn of als de omzetting van lokale munt in deviezen ondoeltreffend verloopt;
>> als het gebruik van een ILC verplicht is door de invoerreglementeringen van een land.
Ten slotte kunnen bepaalde preferentie- of selectiecriteria toegepast worden. Een gebruikelijke clausule voor landen waarvan het
politieke risico op
middellange/lange termijn als zeer hoog wordt beschouwd, bepaalt dat er voorrang wordt gegeven aan 'projecten die een hoge rendabiliteit inhouden, prioritair zijn voor de economische ontwikkeling van het land en van groot belang zijn voor de Belgische economie'. Om het prioritaire karakter van een transactie te bepalen wordt soms het advies gevraagd van een supranationale instelling die betrokken is bij de hervormingsprojecten van het land. Op dezelfde manier kunnen voor bepaalde landen specifieke selectiecriteria gehanteerd worden, zoals het deviezengenererende
of -besparende karakter van een transactie voor het debiteurland, de sector waarvoor de transactie is bestemd, enz.
5. INDICATOREN VAN DE MARKTOMVANG OP www.ondd.be
Als informatie heeft ONDD vier macro-economische variabelen geselecteerd die een indicatie geven over de omvang van de markt van het beoogde land.
De geselecteerde indicatoren zijn:
> de bevolking van het land (in miljoenen),
> de jaarwaarde van de import van goederen en diensten (in miljoenen USD),
> het bruto nationaal product (BNP) (in miljoenen USD),
> de jaarlijkse gemiddelde groeivoet van het bruto binnenlands product (BBP) gedurende een langere periode.
De vermelde gegevens zijn de laatst beschikbare gegevens voor een volledig verstreken jaar. De aangewende bronnen zijn:
> International Monetary Fund:
World Economic Outlook (halfjaarlijkse publicatie)
> World Bank:
World Bank Atlas en
World Development Indicators (jaarlijkse publicatie)
> Agentschap voor Buitenlandse Handel:
Belgische Buitenlandse Handel (maandelijkse publicatie).
De afkorting "
n.a." wordt gebruikt wanneer een gegeven niet beschikbaar is.